Dziś zakończył się przewód sądowy w najgłośniejszej sprawie o pomiar prędkości wideorejestratorem PolCam

W dniu dzisiejszym (05.03.2019 r.) zakończył się przewód sądowy w głośnej sprawie, której przedmiotem jest pomiar prędkości wideorejestratorem PolCam. W dniu 12 marca 2019 r. w samo południe Sąd  Rejonowy Lublin-Zachód ogłosi wyrok.

Przypominamy, iż w tej sprawie zapadł już wyroku uniewinniający, jednakże sędzia Anna Samulak z Sądu Okręgowego w Lublinie – bez żadnego prawnego (ani racjonalnego) powodu – uchyliła go i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu. 

Czytaj dalej

Zaszufladkowano do kategorii Biegli sądowi, Jawność postępowania, PolCam, Wideorejestratory | 11 komentarzy

Dowodowe ustalenie okoliczności zdarzenia drogowego w kontekście respektowania zasady prawdy materialnej

Artur Mezglewski

Poniższy tekst zawiera zaadoptowane do formatu artykułu naukowego treści zaprezentowane w Ekspertyzie z dnia 13 grudnia 2018 r. nt. Obowiązek zabezpieczenia miejsca zdarzenia drogowego jako warunek prawa do sprawiedliwego procesu – wykonanej na zamówienie Uniwersytetu Stefana Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie, współfinansowanej ze środków Funduszu Sprawiedliwości, którego dysponentem jest Minister Sprawiedliwości.

Wprowadzenie

Pojęcie „zdarzenie drogowe” używane jest w literaturze w różnych znaczeniach. W  znaczeniu węższym do takich zalicza się jedynie kolizje, wypadki oraz katastrofy. Natomiast w znaczeniu szerszym za zdarzenie drogowe uważa się każde zachowanie uczestników ruchu drogowego. Na potrzeby niniejszego opracowania przez zdarzenie drogowe rozumieć będziemy nie tylko kolizje i wypadki, ale także inne naruszenie przepisów ruchu drogowego – w tym także bezskutkowe.

Przedmiotem analiz będą czynności zmierzające do dowodowego ustalenia okoliczności zdarzenia drogowego i jego prawnokarnej (prawnowykroczeniowej) oceny w kontekście respektowania zasady prawdy materialnej. Proces myślowy będzie przebiegał w następujący sposób. W pierwszej części omówione zostaną obowiązujące przepisy prawa powszechnie obowiązującego odnoszące się do zasady respektowania prawdy materialnej w obszarze zdarzeń z zakresu ruchu drogowego oraz przepisy wewnętrzne regulujące procedury postępowania w przypadku ujawnienia takich zdarzeń. Te drugie zostaną skonfrontronowane z pierwszymi pod względem systemowej zgodności. Natomiast część druga będzie miała charakter empiryczny. . Analizie poddane zostaną akta postępowań sądowych 50-ciu spraw wykroczeniowych i karnych. Istotnym będzie ustalenie, na ile obowiązujące przepisy znajdują zastosowanie w praktyce procesowej (a więc czy i na ile działają), a także – i przede wszystkim – czy w praktyce orzeczniczej z zakresu występków oraz wykroczeń drogowych zasada prawdy materialnej realizowana jest w wystarczającym wymiarze?

Zakres badań empirycznych (aktowych) ograniczony zostanie do zachowań stanowiących następujące występki lub wykroczenia: z art. 177 k.k., 86 § 1. k.w. oraz 98 k.w. (spowodowanie wypadku lub niezachowanie ostrożności w ruchu drogowym lub poza drogą publiczną), z art. 178a k.k. i art. 87 k.w. (prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub w stanie po spożyciu alkoholu), z art. 92 k.w. (niezastosowanie się do znaku drogowego) i z art. 92a k.w. (niepodporządkowanie się ograniczeniu prędkości).

Na etapie syntezy sformułowane zostaną wnioski z badań. Wnioski te dotyczyć będą realizacji zasady prawy materialnej w postępowaniach sądowych, których przedmiotem są wykroczenia lub przestępstwa popełnione w ruchu drogowym oraz oceny realnych możliwości stron oraz quasi stron postępowania (obwinionych, oskarżonych i pokrzywdzonych) w realizacji tez dowodowych podczas wykonywaniu funkcji procesowych. Ponadto zaproponowane zostaną wnioski de lege lata zmierzające do takiego ukształtowania postępowań w sprawach z zakresu ruchu drogowego, aby zasada prawdy materialnej uwzględniana została w sposób najpełniejszy, a także wnioski de lege ferenda zmierzające do wprowadzenia odpowiednich gwarancji procesowych służących realizacji tej zasady.

Cz. I. Prawo
1.1. Przepisy prawa powszechnie obowiązującego
Apriorycznie za prawdziwy należy uznać taki sąd, który zgodny jest z rzeczywistością, a więc prawdziwy 1. Można zatem przyjąć, iż dążenia organu procesowego w procesie karnym winny zmierzać ku ustaleniom zgodnym z rzeczywistością. Zasada prawdy materialnej sformułowana została w art. 2 § 2 Kodeksu postępowania karnego 2 (dalej:k.p.k.). Wprowadza ona w procesie karnym (a pośrednio także wykroczeniowym 3) wymóg opierania wszelkich rozstrzygnięć na zgodnych z prawdą ustaleniach faktycznych. Zasada ta – wraz z innymi zasadami wskazanymi w art. 2 k.p.k. – konstytuuje cel postępowania karnego, który wyraża się przede wszystkim w podjęciu trafnej reakcji na skierowany do sądu zarzut – tak, „aby niewinny nie poniósł odpowiedzialności, a winny był zawsze do niej pociągnięty, ale także, aby osoba winna poniosła odpowiedzialność nie mniejszą niż ta, na którą zasłużyła, i nie większą od tej, którą powinna ponieść, a więc aby była to reakcja sprawiedliwa”4. I właśnie ze względu na fakt, iż jej realizacja warunkuje osiągnięcie celu procesu karnego w postaci rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej – doktryna procesu karnego uznaje jej nadrzędną pozycję.

Cechą procesowej zasady prawdy materialnej jest jej zakorzenienie w Konstytucji 5. Jest ona przede wszystkim ściśle powiązana z zasadą prawa do sądu (art. 45 ust. 1), z której z kolei wynika prawo do rzetelnego i merytorycznie prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd. Jak wielokrotnie wskazywał Trybunał Konstytucyjny, prawo do sądu – a tym samym zasada prawdy materialnej – urzeczywistnia się m. in. poprzez „odpowiednie i prawidłowe ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności”6. Trybunał wskazał ponadto, że „nakaz wynikający z art. 45 ust 1 Konstytucji należy do proceduralnych gwarancji o szczególnym znaczeniu dla jednostki”, a urzeczywistnia się on w prawie do „zyskania prawidłowego rozstrzygnięcia, odpowiadającego normom prawa materialnego zaś sprawiedliwa procedura sądowa powinna zapewniać stronom uprawnienia procesowe stosowne do przedmiotu prowadzonego postępowania”7. „Zgodnie z wymogami rzetelnego procesu uczestnicy postępowania muszą mieć realną możliwość przedstawienia swoich racji, a sąd ma obowiązek je rozważyć”8.

Stanisław Waltoś 9 i Jan Skorupka 10 – jak też i inni autorzy 11 – wiążą zasadę prawdy materialnej z zasadą demokratycznego państwa prawnego. Można ją ponadto powiązać z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 7 Konstytucji, która nakłada na organy władzy publicznej obowiązek działania w granicach i na podstawie prawa 12, a także z zasadą równości i zakazu dyskryminacji wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji, z której na gruncie postępowania karnego wynika nakaz zapewnienia uczestnikom tego postępowania równości wobec prawa 13.

Obowiązek ustalenia okoliczności zdarzenia jest wymogiem sine qua non w dochodzeniu do prawdy materialnej – w sprawach, których przedmiotem są zdarzenia drogowe. Nie mając wiedzy o miejscu zdarzenia i jego faktycznym przebiegu nie można go prawidłowo ocenić.

Z przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 54 § 1) wypływa wprost obowiązek podjęcia czynności wyjaśniających – w miarę możliwości – w miejscu popełnienia czynu bezpośrednio po jego ujawnieniu. Rekonstrukcja zdarzenia na etapie sądowym – bez przeprowadzenia powyższych czynności – jest najczęściej niemożliwa. Powyższa uwaga dotyczy w szczególności zdarzeń drogowych w sensie ścisłym, tj. kolizji i wypadków. Tylko prawidłowo zabezpieczone ślady mogą później stanowić miarodajny materiał dla dalszego postępowania dowodowego – w tym opinii biegłego. Czynności podejmowane przez organ procesowy na miejscu zdarzenia winny zostać w odpowiedni sposób udokumentowane. W szczególności duże znaczenie należy przypisać dowodom samoistnym, czyli takim, które stanowią pierwotne źródło dowodu (wydruk badania stanu trzeźwości, wydruk pomiaru urządzenia rejestrującego). Wartość dowodowa takich dokumentów jest praktycznie równa wartości dowodowej dowodów rzeczowych 14.

W interesującym nas przedmiocie szczególne zastosowanie mają ponadto trzy akty wykonawcze powszechnie obowiązujące: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 września 2015 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów 15 wydane na podstawie art. 15 ust. 8 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o Policji 16, Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego 17 oraz Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 11 grudnia 2015 r. w sprawie badań na zawartość alkoholu w organizmie 18.

Pierwsze z wymienionych stanowi uszczegółowienie uprawnień przysługujących funkcjonariuszom Policji operującym na miejscu zdarzenia, które przysługują im na mocy postanowień ustawy o Policji. W szczególności istotne znaczenie mają uregulowania dotyczące legitymowania, obserwowania i rejestrowania przy użyciu środków technicznych obrazu zdarzeń w miejscach publicznych, żądania niezbędnej pomocy itp. Z kolei rozporządzenie MSWiA z dnia 18 lipca 2008 r. zawiera przepisy administracyjne – przydatne w procedurach zabezpieczenia miejsca i okoliczności zdarzenia. Stanowią one podstawę do zatrzymania pojazdu, kontroli dokumentów, kontroli stanu technicznego pojazdu, przeprowadzenia kontroli prędkości itp. Przepisy te mają wprawdzie charakter prewencyjny, a nie następczy i nie zawierają podstaw prawnych określających sposób reakcji organów porządkowych na wykroczenie czy przestępstwo, jednakże legitymizują szereg działań, które mogą mieć istotne znaczenie dla jakości postępowania dowodowego. Analogiczny charakter mają także przepisy ustawowe 19 oraz wykonawcze 20 z zakresu prawa o miarach oraz decyzje zatwierdzenia typu poszczególnych modeli urządzeń pomiarowych. Natomiast zupełnie odmiennie należy ocenić rozporządzenie Ministra Zdrowia z 11 grudnia 2015 r. Jego postanowienia nakładają na organy śledcze obowiązek przeprowadzenia badania zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu lub badanie krwi w przypadku, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że sprawca popełnił przestępstwo lub wykroczenie w stanie po spożyciu alkoholu. Przepisy te – uwzględniając współczesny stan wiedzy i techniki – obligują organy prowadzące dochodzenie w postępowaniach z art. 178a § 1 k.k. oraz 87 k.w. do przeprowadzenia badania trzeźwości w taki sposób, aby badania te stanowiły materiał do dokonania ekspertyzy retrospektywnej, pozwalającej na jednoznaczne stwierdzenie, w jakim czasie i w jakiej ilości kierujący pojazdem mechanicznym spożywał alkohol.

Jeżeli stan osoby na to pozwala, przeprowadza się badanie wydychanego powietrza. Badanie to jest nieinwazyjne i może zostać wykonane w dowolnych warunkach – za pomocą przenośnego sprzętu specjalistycznego, który może zalegać na wyposażeniu każdego radiowozu. Stężenie alkoholu w wydychanym powietrzu przeprowadza się jedną z tzw. metod dowodowych – czyli takich, których wyniki mogą stanowić obiektywny dowód w postępowaniu sądowym: metodą spektrometrii w podczerwieni lub metodą utleniania elektrochemicznego (analizatory wydechu). W przypadku, gdy pierwszy pomiar analizatorem wydechu działającym na zasadzie spektrometrii dał wartość pozytywną – dokonuje się niezwłocznie drugiego pomiaru, natomiast w takiej samej sytuacji, gdy zastosowany został analizator działający metodą utleniania elektrochemicznego – kolejny pomiar wykonuje się po upływie 15 minut. Na żądanie osoby badanej albo gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przez nią przestępstwa, wynik badania dokonanego analizatorem wydechu działającego metodą utleniania elektrochemicznego należy zweryfikować badaniem analizatorem wydechu działającym na zasadzie spektrometrii w podczerwieni, przez dokonanie dwóch kolejnych pomiarów. Drugiego pomiaru dokonuje się niezwłocznie po dokonaniu pierwszego pomiaru (§ 4 ust. 4 rozporządzenia). W przypadku dokonania pierwszego pomiaru analizatorem wydechu i uzyskania wyniku równego lub większego od 0,10 mg/l, a w drugim pomiarze wyniku 0,00 mg/l, dokonuje się niezwłocznie trzeciego pomiaru tym samym analizatorem wydechu. Jeżeli wynik trzeciego pomiaru wynosi 0,00 mg/l, to badanie nie wskazuje na stan po użyciu alkoholu (§ 5 rozporządzenia).

Odrębną procedurę badań przewiduje się w sytuacjach, gdy osoba podejrzana oddaliła się z miejsca z darzenia przed wykonaniem badania lub – tym bardziej – gdy badanie wykonywane jest po upływie znacznego czasu od zdarzenia. W takim przypadku – jeśli pierwsze badanie okaże się pozytywne – dokonuje się obligatoryjnie w sumie aż trzy lub cztery badania (w zależności od metody badawczej). Jeśli pierwsze badanie z wynikiem pozytywnym przeprowadzone zostało przy zastosowaniu spektrometrii w podczerwieni – niezwłocznie wykonuje się drugie badanie tym samym urządzeniem, a po upływie 30 minut – kolejne. Natomiast, jeśli pierwsze (pozytywne) badanie wykonane zostało metodą utleniania elektrochemicznego – wykonuje się niezwłocznie dwa kolejne badania metodą spektrometrii, a po upływie 30 minut od ostatniego badanie – jeszcze jedno takie badanie (§ 6 ust. 2-3 rozporządzenia).

W przypadkach, gdy osoba badana odmawia poddania się badaniu wydychanego powietrza lub – pomimo przeprowadzenia badania – żąda badania krwi, a także gdy stan osoby badanej (zwłaszcza wynikający ze spożycia alkoholu, choroby układu oddechowego lub innych przyczyn) uniemożliwia przeprowadzenie badania wydychanego powietrza, albo też wystąpił brak wskazania stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu spowodowany przekroczeniem zakresu pomiarowego analizatora wydechu – przeprowadza się badanie krwi. Badanie krwi polega na przeprowadzeniu co najmniej dwóch analiz laboratoryjnych: metodą chromatografii gazowej z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym i metodą spektrofotometryczną z użyciem dehydrogenazy alkoholowej (metodą enzymatyczną), albo metodą chromatografii gazowej z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym przy użyciu dwóch różnych warunków analitycznych. Krew do badania pobiera się do dwóch probówek, w objętości co najmniej po 5 cm3 do każdej z nich, z zachowaniem następujących warunków:

  • do pobrania krwi używa się wyłącznie sprzętu jednorazowego użytku,
  • do probówek, do których pobiera się krew, nie wolno dodawać jakichkolwiek substancji,
  • poza środkami zapobiegającymi krzepnięciu i rozkładowi krwi umieszczonymi w każdej probówce przez producenta; do dezynfekcji skóry używa się środków odkażających niezawierających alkoholu.

W sytuacjach, gdy osoba podejrzana oddaliła się z miejsca zdarzenia przed wykonaniem badania – na podstawie § 8. ust. 2 w zw. z § ust. 5 rozporządzenia – krew do badania pobiera się trzykrotnie, z zachowaniem 30-minutowych odstępów pomiędzy pobraniami. Zgodnie z § 9 ust. 1, badanie krwi pobranej z żyły osoby badanej polega na przeprowadzeniu co najmniej dwóch analiz laboratoryjnych krwi: metodą chromatografii gazowej z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym i metodą spektrofotometryczną z użyciem dehydrogenazy alkoholowej (metodą enzymatyczną), albo metodą chromatografii gazowej z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym przy użyciu dwóch różnych warunków analitycznych.

Pojedyncze badanie krwi – bez zastosowania powyższych procedur – nie może stanowić podstawy do dokonania analiz retrospektywnych pozwalających na ustalenie w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, w jakim czasie oskarżony spożywał alkohol – przed, czy po zdarzeniu.

Z badania przeprowadzonego analizatorem wydechu wskazującego na obecność alkoholu w organizmie osoby badanej obligatoryjnie sporządza się protokół (§ 7 ust. 1 rozporządzenia). Protokół taki sporządza się również na żądanie osoby badanej (§ 7 ust. 3 rozporządzenia).

1.2. Przepisy wewnątrzpolicyjne
Zabezpieczeniem miejsca zdarzenia – co do zasady – zajmuje się Policja. Nie można lekceważyć faktu, że Policja jest formacją zhierarchizowaną o silnych strukturach pionowego podporządkowania 21. Realizacja zasady prawdy materialnej poprzez zabezpieczenie miejsca, śladów i okoliczności zdarzenia przez funkcjonariuszy tej służby nastąpi zatem o tyle, o ile jej dyrektywy będą jasno i precyzyjnie określone w wewnętrznym prawie policyjnym – nawet jeśli określone zagadnienia uregulowane zostały w przepisach prawa powszechnie obowiązującego.

W listopadzie 2017 r. weszło w życie zarządzenie Komendanta Głównego Policji w sprawie pełnienia służby na drogach przez policjantów 22, które dokonało unifikacji rozproszonych dotąd przepisów związanych z interwencjami tej służby przeprowadzanymi w ramach ruchu drogowego 23. Wprowadziło ono nowe obowiązki policjantów związane z zabezpieczeniem miejsca i okoliczności zdarzenia. Zmiany te dotyczą w szczególności następujących sfer: dokumentowania służby drogowej, używania urządzeń do pomiaru prędkości pojazdów, obsługi zdarzeń drogowych oraz przeprowadzania i dokumentowania badań na zwartość alkoholu w organizmie.
Zgodnie z obowiązującym zarządzeniem policjant patrolu skierowanego do obsługi zdarzenia drogowego zobowiązany jest m. in. do:

  • zabezpieczenia miejsca zdarzenia drogowego dla przeprowadzenia czynności procesowych, poprzez ochronę śladów kryminalistycznych przed ich utratą bądź zniekształceniem ( § 29 ust. 1 pkt 6 zarządzenia);
  • ustalenia uczestników i świadków zdarzenia drogowego;
  • podjęcia pościgu za sprawcą zdarzenia – jeśli sprawca zbiegł, a istnieje prawdopodobieństwo jego schwytania;
  • ustalenia obrażeń osób rannych oraz miejsce ich hospitalizacji;
  • ustalenia osób, co do których zachodzi podejrzenie (lub pewność), że mogły kierować pojazdem badaniu w celu ustalenia w organizmie zawartości alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu.

W przypadku, gdy zdarzenie drogowe zostaje zakwalifikowane jako wypadek – oprócz czynności, o których mowa powyżej – funkcjonariusz zobowiązany jest ponadto do:

  • analizy śladów kryminalistycznych;
  • przeprowadzenia oględzin miejsca, rzeczy i osób, a w przypadku niecierpiącym zwłoki – dokonać zewnętrznych oględzin zwłok;
  • przeprowadzenia innych niezbędnych czynności procesowych;
  • sporządzenia dokumentacji z przeprowadzonych czynności procesowych, a w szczególności protokołu oględzin wraz ze szkicem kryminalistycznym miejsca wypadku drogowego w skali, dokumentacji fotograficznej lub wideo, notatki urzędowej oraz karty zdarzenia drogowego;
  • ustalenia czy wypadek został zarejestrowany przez system monitoringu wizyjnego;
  • w sytuacjach niecierpiących zwłoki przesłuchania lub spowodowania przesłuchania świadków i uczestników wypadku drogowego.

Obsługa wypadku drogowego zaliczona została do czynności wymagających wiedzy specjalistycznej. Zadanie to mogą obecnie wykonywać jedynie policjanci posiadający przeszkolenie w zakresie ruchu drogowego („RD”).

Odnośnie zdarzeń drogowych ujawnianych przy użyciu przyrządów kontrolno-pomiarowych policjanci zostali zobowiązani do stosowania nie tylko instrukcji obsługi urządzenia, ale także decyzji zatwierdzenia typu, które dla każdego rodzaju miernika wydawane są przez Prezesa Głównego Urzędu Miar 24. Ponadto nowe zarządzenie obliguje funkcjonariuszy do szczegółowego odnotowywania w notatnikach służbowych następujących informacji dotyczących wykonanego pomiaru prędkości: miejsca, z którego prowadzony był pomiar z użyciem ręcznego miernika prędkości, odległości, z jakiej wykonano pomiar albo zastosowany poziom czułości miernika, miejsca, w którym znajdował się kontrolowany w momencie pomiaru, czasu, jaki upłynął od pomiaru do okazania jego wyniku kierującemu. Obowiązek odnotowania powyższych danych dotyczy jedynie tych sytuacji, gdy nastąpiła odmowa przyjęcia mandatu karnego. W ratio legis prowadzenia powyższej dokumentacji chodziło zapewne o uniemożliwienie nieuczciwym policjantom przypisywania kierowcom fikcyjnych pomiarów, jak też manipulowania wynikami pomiarów na etapie postępowania wykroczeniowego. Komendant Główny Policji zarządził ponadto, iż dowódca patrolu drogowego „w miarę możliwości” powinien posiadać przeszkolenie z zakresu ruchu drogowego – czego dotąd nie wymagano 25. Ponadto utrzymany został obowiązek prowadzenia na bieżąco rejestru pracy przyrządu kontrolno-pomiarowego. Funkcjonariusze zostali zobowiązani do przeprowadzenia testów zleconych w instrukcji obsługi ręcznego miernika prędkości – przed każdorazowym rozpoczęciem wykonywania pomiarów. Chodzi tutaj przede wszystkim o test stałej odległości oraz test prawidłowości działania przyrządów celowniczych. Wykonanie powyższych testów winno być odnotowywane w notatniku służbowym.

W przypadku ujawnienia wykroczenia z art. 92a k.w. przy użyciu wideorejestratora przebieg zdarzenia (jak też inne zachowania uczestników ruchu drogowego) zostaje zarejestrowany przez prędkościomierz kontrolny. Materiał ten jest przechowywany przez okres nie krótszy niż 30 dni, natomiast w przypadkach, gdy materiał ten stanowi dowód w toczącym się postępowaniu – zabezpiecza się go rzez okres niezbędny dla zapewnienia jego prawidłowego toku (§ 24 pkt 1-2 zarządzenia).

Zadania w zakresie zabezpieczenia miejsca zdarzenia o charakterze formalnym, a także ustalenie okoliczności zdarzenia, dokonuje zazwyczaj organ kontroli ruchu drogowego. Z reguły bowiem wykroczenia te likwidowane są w trybie postępowania mandatowego – o ile zachodzą ku temu przesłanki ujemne oraz dodatnie. Z przepisów prawa powszechnie obowiązującego nie wypływa jednak po stronie organu imperatyw zastosowania tego trybu. Organ ma bowiem możliwość skierowania sprawy do sądu – z pominięciem postępowania mandatowego – lub zastosowaniu pouczenia, zwrócenia uwagi, ostrzeżenia lub zastosowania innych środków oddziaływania wychowawczego – zgodnie z art. 41 Kodeksu wykroczeń 26.

W przypadku zakończenia sprawy w trybie postępowania mandatowego lub zastosowania pouczenia, najczęściej jedyną informacją o zdarzeniu stanowić będzie krótka notatka zapisana w notatniku służbowym funkcjonariusza. Natomiast w przypadku, gdy zainicjowane zostaną czynności wyjaśniające, o których mowa w art. 54 k.p.w. dokumentacja zdarzenia będzie bogatsza.

Jako że postępowanie mandatowe nie jest obligatoryjne, osoby niezadowolone z rozstrzygnięcia mają prawo mandatu nie przyjąć. Wówczas – z zasady – rozstrzygnięcie sprawy następuje w postępowaniu sądowym. I na potrzeby tegoż postępowania organ prowadzący czynności wyjaśniające winien zabezpieczyć miejsce zdarzenia oraz ustalić jego okoliczności.

Procedura przeprowadzania badań w celu ustalenia zawartości alkoholu w organizmie została potraktowana w zarządzenia Komendanta Głównego Policji z dnia 22 września 2017 r. w sposób bardzo pobieżny. Przede wszystkim zarządzenie nie respektuje przepisów powszechnie obowiązujących obligujących prowadzenie takich badań w sposób umożliwiający retrospektywna ocenę stanu trzeźwości osoby badanej. Ponadto w paragrafie 34 zarządzenia przewidziano procedurę „sprawdzania stanu trzeźwości jak największej liczby kierujących pojazdami”. A zatem zarządzenie dopuszcza stosowanie tzw. badań rutynowych. Według stanowiska Komendy Głównej Policji „procedura kontroli stanu trzeźwości ma charakter administracyjny”, zaś „rutynowe (prewencyjne kontrole trzeźwości są prowadzone w oparciu o art. 129 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20.06.1997 r. Prawo o ruchu drogowym”27. Z powyższym poglądem w żaden sposób zgodzić się nie można.

1.3. Wnioski
Prawo policyjne zakreśla szereg obowiązków, które zobligowany jest wykonać na miejscu zdarzenia interweniujący funkcjonariusz. Należą do nich m. in. zabezpieczenie miejsca zdarzenia, zabezpieczenie śladów kryminalistycznych, ustalenia uczestników i świadków zdarzenia, przeprowadzenia badania na zawartość alkoholu w organizmie itp. Zakres tych obowiązków poszerza się, jeśli zdarzenie zostało zakwalifikowane jako wypadek. Wówczas interweniujący funkcjonariusz powinien przeprowadzić analizę śladów kryminalistycznych, oględziny miejsca, rzeczy i osób – a nawet zwłok. Powinien również przygotować dokumentację z przeprowadzonych czynności procesowych. Problem jednak w tym, że znaczną część tych zadań interweniujący funkcjonariusz nie jest w stanie wykonać – z powodu braku właściwego przeszkolenia. Niestety policjanci obsługujący wypadki drogowe nadal nie muszą posiadać przeszkolenia z zakresu kryminalistyki – a więc nie posiadają umiejętności zabezpieczenia śladów zdarzenia oraz dokonania prawidłowej ich ocenić, zaś zdarzenia drogowe zakwalifikowane jako kolizje nadal są obsługiwane przez policjantów nie posiadających żadnych szkoleń – nawet z zakresu „RD”. W tym miejscu trzeba też zaznaczyć, że zakwalifikowanie zdarzenia do kategorii „wypadek” następuje nierzadko po upływie wielu dni od zdarzenia – a zatem nieprzeprowadzonych czynności nie da się już w sposób prawidłowy przeprowadzić.

Po wejściu w życie zarządzenia Komendanta Głównego Policji z dnia 22 września 2017 r. teoretycznie podniósł się standard obsługi zdarzeń bezskutkowych – w tym szczególności zdarzeń ujawnionych przy użyciu przyrządów kontrolno-pomiarowych. Policjanci zostali bowiem zobligowani do odnotowywania w notatnikach służbowych podstawowych parametrów pomiaru – miejsca pomiaru, odległości, zmierzonej prędkości itp. Trzeba jednak pamiętać, że odnotowywane dane są niesprawdzalne. I trzeba też zauważyć, że „odnotowywanie w notatnikach” nie jest – przy obecnym stanie techniki – pomysłem wybitnie prakseologicznym. Aby podnieść standardy obsługi tego rodzaju zdarzeń drogowych do poziomu społecznie oczekiwanego należałoby przede wszystkim doposażyć mierniki prędkości w moduły rejestrujące pomiary oraz wprowadzić obowiązek rejestrowania przebiegu służby przy użyciu rejestratorów (kamerek) osobistych. Zarejestrowany w ten sposób materiał dowodowy byłby praktycznie niepodważalny i w pełni zobiektywizowany, zaś funkcjonariusze efektywniej wykonywaliby swoją prace – bez konieczności odnotowywania czegoś, co mogłoby został po prostu w sposób automatyczny zarejestrowane.

Procedura prowadzenia badań na zawartość alkoholu w organizmie została zdeterminowana osiągnięciami nauki. Starannie przeprowadzone badania gwarantują obiektywną ocenę stanu trzeźwości kierującego – nawet wówczas, gdy badanie przeprowadzono po upływie znacznego czasu od zdarzenia. Ponadto procedura ta jest podporządkowana przepisom karnoprocesowym – a nawet jest ich częścią. W zarządzeniu z dnia 22 września 2017 r. Komendant Główny Policji (KGP) przepisów rozporządzenie nawet nie powołuje w treści dokumentu. Ponadto KGP nie może twierdzić, iż kontrole trzeźwości nie są realizowane w trybie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, lecz w trybie art. 129 ust. 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym 28, skoro ustawa Prawo o ruchu drogowym w art. 129i ust. 4  wyraźnie stanowi, iż „warunki oraz sposób przeprowadzania badań, o których mowa w ust. 1 i 2, określa ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi29”. Przepisy zarządzenia Komendanta Głównego Policji naruszają obowiązujący w RP porządek prawny. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 1 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości – badanie w celu ustalenia zawartości w organizmie alkoholu można przeprowadzać jedynie wówczas, gdy dana osoba jest podejrzewana o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia po spożyciu alkoholu. W kontekście powyższego, szczególnie krytycznie należy ocenić usunięcie przez Komendanta Głównego Policji z formularza protokołu badania stanu trzeźwości, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 30, informacji o przyczynie przeprowadzenia badania trzeźwości. Jest to działanie utrudniające dochodzenie przez osoby kontrolowane swoich praw przed sądami administracyjnymi, które uprawnione są do kontroli czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Cz. II. Pragmatyka i orzecznictwo

Poniżej zaprezentowana zostanie baza aktowa oraz warsztat – czyli przedmiot a także kierunki analiz. W końcowej części przedstawione zostaną wnioski, stanowiące efekt pracy analitycznej.

2.1. Baza
Bazę do badań analitycznych stanowiło 49 akt postępowań sądowych oraz akta jednej sprawy prokuratorskiej prowadzonej na etapie przedsądowym. Są to akta z kilkudziesięciu sądów rejonowych. Dostęp do tych akt uzyskano za pośrednictwem stron procesowych 30.
W zakresie deliktów nazwanych hasłowo „wypadki i kolizje drogowe” przebadano siedem spraw: II K 368/15 w Sądzie Rejonowym w Nisku, II W 611/15 w Sądzie Rejonowym w Nisku, II W 210/18 w Sądzie Rejonowym w Kraśniku, II W 2804/17/K w Sądzie Rejonowym dla Krakowa Krowodrzy w Krakowie, II W 171/18 w Sądzie Rejonowym w Siedlcach, II W 455/17 w Sądzie Rejonowym w Bielsku Podlaskim, II W 320/17 w Sądzie Rejonowym w Kolbuszowej. Z reguły przedmiotem tego rodzaju postępowań są zderzenia dwóch pojazdów, choć bywa, że zarzut z art. 86 § 1 k.w. oraz art. 98 k.w. stawiany jest sprawcy zachowania bezskutkowego (np. wymuszenie pierwszeństwa).

W zakresie spraw, których przedmiot dotyczył prowadzenia pojazdów po spożyciu alkoholu przebadano akta następujących spraw: II K 799/16 w Sądzie Rejonowym w Tarnowie, II K 379/17 w Sądzie Rejonowym w Nisku, PR 2 Ds w Prokuraturze Rejonowej w Puławach.

W zakresie wykroczeń bezskutkowych przebadano dwie sprawy, których przedmiotem było niezastosowanie się do znaku drogowego: II W 1846/16 w Sądzie Rejonowym w Opolu, II W 884/16 w Sądzie Rejonowym w Opatowie. Ponadto akta 40 postępowań sądowych z art. 92a k.w., które prowadzone były w 38 sądach rejonowych: II W 3994/16 w Sądzie Rejonowym w Tomaszowie Lubelskim, V W 576/16 w Sądzie Rejonowym dla Warszawy Woli w Warszawie, VIII W 21/18 w Sądzie Rejonowym Katowice Zachód w Katowicach, VI W 384.17 w Sądzie Rejonowym w Tarnowskich Górach (Wydział Zamiejscowy w Piekarach Śląskich), II W 234/17 w Sądzie Rejonowym w Łukowie, II W 319/17 w Sądzie Rejonowym w Nidzicy, II 45/16 w Sądzie Rejonowym w Zambrowie, II W 758/15 w Sądzie Rejonowym w Gorlicach, VII W 345/15 w Sądzie Rejonowym w Białej Podlaskiej, II 1608/15 w Sądzie Rejonowym w Giżycku, II W 398/16 w Sądzie Rejonowym w Gostyniu, XII W 3021 w Sądzie Rejonowym w Toruniu, II W 731/15 w Sądzie Rejonowym w Kościanie, IV 185/16 w Sądzie Rejonowym w Częstochowie, II 736/16 w Sądzie Rejonowym w Kozienicach, II W 256/16 w Sądzie Rejonowym w Lubartowie, II W 1680/15 w Sądzie Rejonowym w Łęczycy, II W 783/17 w Sądzie Rejonowym w Kozienicach, II W 691/15 w Sądzie Rejonowym w Myśliborzu, II W 555/17 w Sądzie Rejonowym w Gryficach, X W 988/15 w Sądzie Rejonowym w Radomiu, II W 621/15 w Sądzie Rejonowym w Zambrowie, II 490/16 w Sądzie Rejonowym w Pile, VII W 961/17 w Sądzie Rejonowym w Piotrkowie Trybunalskim, II W 497/17 w Sądzie Rejonowym w Lesznie, II W 327/17 w Sądzie Rejonowym w Pułtusku, II W 1016/17 w Sądzie Rejonowym w Legionowie, III W 1540/16 w Sądzie Rejonowym Lublin-Zachód w Lublinie, II W 943/17 w Sądzie Rejonowym w Gliwicach, II W 1083/17 w Sądzie Rejonowym w Dębicy, II W 1895/17 w Sądzie Rejonowym w Tarnowie, II W 501/18 w Sądzie Rejonowym w Kielcach, II W 311/17 w Sądzie Rejonowym w Białogardzie, II W 556/16 w Sądzie Rejonowym w Staszowie, VI W 96/17 w Sądzie Rejonowym w Inowrocławiu, II W 369/16 w Sądzie Rejonowym w Miechowie, II W 715/17 w Sądzie Rejonowym w Tarnobrzegu, II W 546/16 w Sądzie Rejonowym w Wągrowcu, II W 357/18 w Sądzie Rejonowym w Kraśniku, II W 747/17 w Sądzie Rejonowym w Ostrołęce.

Największa grupa spraw spornych dotyczy zarzutów niepodporządkowania się ograniczeniu prędkości. Sprawy te winny być poddane wnikliwej analizie z następujących powodów:

  • jest to duża grupa spraw, w których obwinieni stanowczo kwestionują ustalenia organów kontroli ruchu drogowego,
  • nie są to sprawy – wbrew pozorom – błahe, gdyż dotyczą sytuacji, w których kierujący tracą uprawnienia do kierowania pojazdami, a tym samym – niejednokrotnie – tracą pracę lub możliwość zarobkowania,
  • urządzenia pomiarowe stosowane w Polsce są niskiej jakości i nie identyfikują mierzonego pojazdu, a w przypadku mierników ręcznych nawet nie rejestrują pomiaru.

2.2. Warsztat
Wybór akt poszczególnych spraw nie został dokonany w sposób w pełni zobiektywizowany. Analizie poddano te akta, do których uzyskano dostęp. Jednakże na dalszych etapach poziom obiektywizacji nie był ograniczany. Przede wszystkim – w każdym przypadku – analizie została poddana całość akt danej sprawy. W tych przypadkach, gdy orzeczenie sądu rejonowego zostało zaskarżone, przeanalizowano również akta postępowań odwoławczych. Takie założenie było konieczne – o ile podjęto się zbadania realizacji zasady prawdy materialnej na wszystkich etapach postępowania.

Z oczywistych względów, ze szczególną starannością analizowano przebieg postępowania na etapie przedsądowym, gdyż to właśnie na tym etapie zabezpiecza się miejsce zdarzenia oraz generuje większość dowodów.

Analiza prowadzona była w kierunku ustalenia następujących kwestii:

  • w jaki sposób ustalono przebieg i okoliczności zdarzenia (chodzi zarówno o okoliczności czynu, jak i okoliczności pomiaru prędkości)?
  • jakie czynności dowodowe zostały przeprowadzone w postępowaniu przedsądowym i w jaki sposób zostały one utrwalone?
  • jakie dowody do przeprowadzenia wskazano we wniosku o ukaranie i jakie tezy dowodowe wskazano w uzasadnieniu tegoż wniosku?
  • jaki był zakres postępowania dowodowego w ramach przewodu sądowego?
  • jaki był charakter zarzutów apelacyjnych i na jakim poziomie wnikliwości zostały one rozpatrzone przez sąd II instancji?

Polski proces karny ma charakter inkwizycyjny – a zatem organ procesowy w pełni odpowiada za jego prawidłowy przebieg, jednakże „nawet najbardziej sumienne dociekanie prawdy tylko przez organ procesowy, bez udziału stron, nie przyniesie nigdy takich wyników, jak rozpatrywanie sprawy z kilku punktów widzenia, przedstawianych przez strony o przeciwstawnych interesach”31, dlatego stawiamy pytanie: w jakim stopniu w analizowanych postępowaniach uwzględnione zostały wnioski stron?

2.3. Wnioski

Poszczególne wnioski przedstawione zostaną w następującym porządku. Najpierw odniesiemy się do specyfiki poszczególnych typów deliktów, które wskazane zostały we wstępie. Każdy przedmiot postępowania ma bowiem swoją specyfikę. W dalszej kolejności podniesione zostaną uwagi o charakterze bardziej ogólnym, podkreślające cechy wspólne dla wszystkich typów deliktów, charakteryzujące polski model procesu karnego w jego wymiarze pragmatycznym. Na kolejnym etapie wnioskowania przedstawione zostaną uwagi de lege lata, które wskażą w jaki sposób polski proces karny można poprawić bez konieczności dokonywania ingerencji o charakterze prawotwórczym. Na koniec zaproponowane zostaną postulaty de lege ferenda – skierowane do prawodawcy.

W sprawach z art. 177 k.k., art 86 § 1. k.w. oraz 98 k.w. zabezpieczenie miejsca i okoliczności zdarzenia w zadowalającym wymiarze dokonano jedynie w sprawie karnej (II K 368/15), zakwalifikowanej jako wypadek drogowy. Natomiast w sprawach rozpatrywanych według procedury określonej w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia – zabezpieczenie miejsca zdarzenia było pobieżne lub (w jednym przypadku) w ogóle go nie było.

We wszystkich analizowanych przypadkach problem sprawstwa czynu zabronionego był sporny – a spór dotyczył zarówno faktycznego przebiegu zdarzenia, jak też interpretacji prawnej. Znamienne jest to, że organy procesowe przyjmowały określoną interpretację zdarzenia, ustalając sprawstwo określonej osoby, bez uwzględnienia wniosków drugiej strony – w tym w szczególności wniosku o obwinienie współuczestnika zdarzenia. Znamienne jest także to, że spośród spraw wykroczeniowych, które już zostały zakończone ocena sądu była odmienna od oceny oskarżyciela publicznego. A więc mamy taki stan, że osoba obwiniona została uniewinniona, a przeciwko rzeczywistemu sprawcy wykroczenia nie skierowano wniosku o ukaranie…

Odnośnie postępowań, których przedmiotem było prowadzenie pojazdu po spożyciu alkoholu przebadano jedynie trzy sprawy – w tym jedną na etapie czynności sprawdzających (sprawa jest w toku). Badania na tak małej próbie być może nie uprawniają do formułowania zbyt daleko idących uogólnień, jednakże to, co zauważono jest niebywale ważne. Otóż w żadnej ze spraw funkcjonariusze Policji nie przeprowadzili badań zgodnie z dyrektywami wynikającymi z ustawy o wychowaniu trzeźwości oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia. W jednym z tych przypadków do pomiaru trzeźwości nie użyto nawet analizatora wydechu (zastosowano jedynie urządzenie przesiewowe). Może to wskazywać, że Policja w ogóle nie respektuje tych przepisów. Nierespektowanie zasady prawdy materialnej w tym zakresie niedopuszczalne.

W przypadku pomiarów prędkości dokonanych ręcznymi miernikami prędkości ustalenia miejsca i okoliczności zdarzenia dokonywał funkcjonariusz przeprowadzający kontrolę. Ustalenia te były utrwalane w treści notatki urzędowej. Ponadto – w większości analizowanych spraw – funkcjonariusz przeprowadzający kontrolę był przesłuchiwany w charakterze świadka. W ramach przeprowadzanych czynności – z reguły – przesłuchiwani byli sprawcy czynu, z tym że do wyjątkowych sytuacji należało przesłuchanie sprawcy bezpośrednio po zdarzeniu. Najczęściej przesłuchanie to przeprowadzane było w ramach pomocy prawnej przez jednostkę organizacyjną Policji właściwą ze względu na adres zamieszkania kierującego. Na potrzeby postępowania sądowego gromadzona też była dokumentacja – z tym, że najczęściej ograniczano się jedynie do wygenerowania informacji z CEPiKu o aktualnych wpisach dotyczących podejrzanego oraz załączenia dokumentu legalizacji pierwotnej lub ponownej urządzenia pomiarowego. W pozostałych przypadkach (fotoradary, wideorejestratory) do materiału dowodowego załączano raporty urządzeń rejestracyjnych lub nagranie zarejestrowane przez wideorejestrator.

Oskarżyciele załączali do wniosków o ukaranie powyższą dokumentację oraz załączali wnioski o przesłuchanie w charakterze świadków policjantów dokonujących kontroli. W żadnej z badanych spraw nie załączano tez dowodowych. Żaden z wniosków o ukaranie nie zawierał uzasadnienia. W postępowaniach wnioski obwinienia nie były rozszerzane, zresztą większość spraw toczyła się bez udziału oskarżyciela w rozprawach. Z kolei aktywność strony biernej zwykle była duża – co jednak najczęściej nie przekładało się na intensywność dowodowotwórczą, ze względu na fakt, iż najczęściej wnioski dowodowe strony biernej były oddalane. Tylko w jednym przypadku sąd uwzględnił wniosek o przeprowadzenie eksperymentu procesowego oraz oględzin miejsca zdarzenia (Tarnów). W większości przypadków sąd orzekał jedynie na podstawie dowodów osobowych oraz dokumentów. Dowodem stosunkowo często przeprowadzanym był dowód z opinii biegłego.

Sprawy z art. 92a k.w. najczęściej kończą się wyrokiem skazującym, jednakże żaden z procesów nawet nie ocierał się o prawdę materialną. Sądy orzekały bądź na podstawie „dania wiary” relacjom funkcjonariuszy Policji, bądź na podstawie opinii biegłego. Opinie biegłych w sprawach z art. 92a nie polegały jednak na rekonstrukcji zdarzenia. Biegli ds. mierników prędkości – zakładając winę obwinionego – w sposób mniej lub bardziej rzetelny odnosili się jedynie do ujawnionych w aktach sprawy okoliczności, które mogły mieć wpływ na prawidłowość pomiaru.

De lege lata proponuje się następujące rozwiązania. Przede wszystkim należy stworzyć warunki do dokonywania obiektywnych ocen zdarzeń drogowych:

  • wszystkie zdarzenia objęte kontrolą ruchu drogowego, jak i sam przebieg kontroli, powinny być rejestrowane przy użyciu kamer osobistych,
  • przyrządy kontrolne oraz urządzenia rejestrujące używane przez Policję powinny posiadać funkcję identyfikacji pojazdu oraz zdolność do rejestrowania pomiarów;
  • czynności związane z zabezpieczaniem śladów zdarzeń drogowych oraz obsługą urządzeń pomiarowych (rejestrujących) muszą być wykonywane przez odpowiednio przeszkolonych funkcjonariuszy;
  • funkcjonariusze, którzy występowali w danej sprawie w charakterze organu mandatowego nie powinni występować w roli świadków zdarzenia, gdyż z natury rzeczy nie mogą być obiektywni w ocenie podejmowanych przez siebie działań.

De lege ferenda istnieje potrzeba uporządkowania zadań i kompetencji organów władzy administracyjnej i sądowniczej. Obecnie Policja zajmuje się głównie zatrzymywaniem dowodów rejestracyjnych oraz praw jazdy, wyręcza zatem i dubluje kompetencje sądu oraz tych organów administracji, które są uprawnione do wydawania oraz cofania uprawnień do kierowania pojazdami. Zaniedbuje natomiast swoje obowiązki związane z ochroną bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz z zabezpieczaniem miejsca i okoliczności zdarzenia.

Policjanci powinni być premiowani za to, że na terenie ich pracy nie ma wypadków i innych zdarzeń (czyli za prewencję), a nie za liczbę nałożonych kar, zatrzymanych praw jazdy i dowodów rejestracyjnych. Bo jeśli premiuje się policjantów za ilość dokonanych represji, to Policja – działając w swoim partykularnym interesie – zdarzenia te nie tylko ujawnia, ale też kreuje.

Przypisy:

  1. Zob. S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 1998, s. 212.

  2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (T.j. Dz. U. 2018, poz. 1987 ze zm.)

  3. Art. 2 § 2 k.p.k. został recypowany do procedury wykroczeniowej na podstawie art. art. 8. ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia – dalej k.p.w. (t.j. dz. U. 2018, poz. 475 ze zm.).

  4. T. Grzegorczyk, Komentarz do art. 2 Kodeksu postępowania karnego, Lex 2014.

  5. Zob. m. in. Dorota Kaczmarska, Zasada prawdy materialnej po nowelizacji k.p.k. na tle innych zasad procesowego prawa karnego, w: Studia Iuridica Lublinensia 2016, t. 24, n. 1, s. 231.

  6. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 484).

  7. Zob. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego (dalej: TK) z dnia 10 lipca 2000 r. (sygn. SK 12/99, z dnia 24 października 2007 r. (sygn. SK 7/06), z dnia 18 lutego 2009 r. (sygn. Kp 3/08).

  8. Wyrok TK z dnia 10 lipca 2000 r.

  9. Wyrok TK z dnia 24 października 2007 r.

  10. S. Waltoś, Naczelne zasady procesu karnego, Warszawa 1999, s. 18.

  11. 41 ze zm. Istotne zmiany dokonane zostały rozporządzeniem MSWiA z dnia 11 maja 2018 r. zmieniającym rozporządzeniem w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U., poz. 948).

  12. Dz. U. 2015, poz. 2153.

  13. Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636 ze zm.).

  14. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 17 lutego 2014 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać przyrządy do pomiaru prędkości pojazdów w ruchu drogowym, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. poz. 281).

  15. Szerzej: S. Gawroński, Media relations służb mundurowych w Polsce. Analiza wybranych formacji, Kraków-Rzeszów-Zamość 2011, s. 57-65.

  16. Zarządzenie nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 22 września 2017 r. w sprawie pełnienia służby na drogach (Dz. Urz. KGP poz. 64).

  17. Nowe zarządzenie zastąpiło następujące akty prawa wewnętrznego: zarządzenie nr 496 Komendanta Głównego Policji z dnia 2004 r. w sprawie badań na zawartość w organizmie alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu (Dz. Urz. KGP poz. 40, z 2010 r. poz 72 oraz z 2011 poz. 34 i 51), Zarządzenie nr 497 Komendanta Głównego Policji z dnia 25 maja 2004 r. w sprawie pełnienia służby przez policjantów wykorzystujących przyrządy kontrolno-pomiarowe służące do rejestracji zachowań uczestników ruchu drogowego (Dz. Urz. poz. 41, z 2007 poz. 53 oraz z 2010 poz. 27), Zarządzenie nr 609 Komendanta Głównego Policji z dnia 25 czerwca 2007 r. w sprawie sposobu pełnienia służby na drogach przez policjantów (Dz. Urz. poz. 100, z 2010 r. poz. 69 oraz z 2013 r. poz. 44), Wytyczne nr 3 Komendanta Głównego Policji z dnia 5 lipca 2007 r. w sprawie postępowania policjantów na miejscu zdarzenia drogowego (Dz. Urz. KGP poz. 133).

  18. W decyzjach zatwierdzenia typu ustalane są warunki użycia danego przyrządu na terenie kraju, które mogą odbiegać od wskazań producenta lub importera urządzenia określonych w instrukcji obsługi.

  19. Decyzję tę Komendant Główny w związku z raportem pokontrolnym NIK, w którym wykazano, że tylko 30% policjantów ruchu drogowego przeszła odpowiednie szkolenie.

  20. Ustawa z dnia 20 maja 1970 r. Kodeks wykroczeń (t.j. Dz. U. 2018 poz. 618 ze zm.).

  21. Pismo Komendy Głównej Policji z dnia 23 czerwca 2014 r. (L. dz. ER-1850/1746/14/AK).

  22. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. 2018, poz. 1987 ze zm.)

  23. T.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473, z późn. zm.

  24. Podejmowane były próby przeprowadzenia badań aktowych w sprawach wykroczeniowych na podstawie formalnej zgody prezesa sądu. Ten sposób pozyskiwania danych okazał się mało efektywny. Prezesi sądów bądź odmawiali udzielenia zgody na przeprowadzenie kwerendy, bądź taką zgodę wyrażali, jednakże udostępniane były jedynie te akta, których udostępnienie sąd uznał za stosowne.

  25. S. Waltoś, Proces Karny. Zarys systemu, Warszawa 2008, s. 275.

Zaszufladkowano do kategorii Badanie trzeźwości, Biegli sądowi, Czynności wyjaśniające, Fotoradary, Główny Urząd Miar, Kolizja drogowa, Opinie biegłych, Postępowanie dowodowe, Protokoły rozpraw, Ręczne mierniki prędkości, Wideorejestratory, Wypadki drogowe | 10 komentarzy

Kolejna wygrana SPnD z Policją. Proces trwał trzy lata!

Artur Mezglewski

Naczelny Sąd Administracyjny – wyrokiem z dnia 22 lutego 2019 r. (sygn. I OSK 473/17) –  oddalił skargę kasacyjną Komendanta Powiatowego Policji w Gryficach od wyroku WSA w Szczecinie zobowiązującego go do udostępnienia informacji publicznej dotyczącej szkoleń w zakresie mierników prędkości jednego z funkcjonariuszy. NSA zasądził ponadto od Komendanta na rzecz Stowarzyszenia 1645 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W ten sposób zakończył się ponad 3 letni proces o udostępnienie informacji publicznej.

Komendant Powiatowy zamiast udzielić prostej odpowiedzi, że funkcjonariusz nie ukończył przedmiotowego szkolenia, udzielał odpowiedzi wymijających. Teraz musi zrealizować wniosek i zapłacić koszty.

Poniżej publikujemy akta sprawy – w tym wyrok WSA w Szczecinie z dnia 27 października 2016 r. (II SAB/Sz 88/16). Pragniemy zauważyć, że tego wyroku nie ma w bazie orzeczeń sądów administracyjnych. Czyżby był niepoprawny politycznie?… 

 

Rozprawa przed NSA. Fot. M. Walczak

W poniższym pliku pdf znajdują się następujące dokumenty:

  • wniosek SPnD do KPP w Gryficach z dnia 5 lutego 2016 r.  o udostępnienie informacji publicznej;
  • Pismo KPP w Gryficach z dnia 4 kwietnia 2016 r. stanowiące niepełną odpowiedź na wniosek SPnD;
  • Wniosek SPnD do KPP w Gryficach z dnia 28 kwietnia 2016 r. o uzupełnienie niepełnej informacji publicznej;
  • Wymijające pismo KPP w Gryficach z dnia 18 maja 2016 r., w którym Komendant nie udziela odpowiedzi na pytanie czy funkcjonariusz posiada szkolenie, udziela natomiast odpowiedzi na pytanie, którego nikt nie zadawał, a mianowicie, czy szkolenia są obowiązkowe;
  • Skarga SPnD do WSA w Szczecinie z dnia 23 czerwca 2016 r. na bezczynność Komendanta Powiatowego Policji w Gryficach w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej;
  • Odpowiedź na skargę SPnD z dnia 8 lipca 2016 r. przygotowana przez Zespół Prawny Komendy Wojewódzkiej Policji w Szczecinie;
  • Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 października 2016 r. – wraz z uzasadnieniem;
  • Skarga kasacyjna Komendanta Powiatowego Policji w Gryficach z dnia 4 stycznia 2017 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego od wyroku WSA w Szczecinie z dnia 27 października 2016 r.;
  • Odpowiedź SPnD na skargę kasacyjną z dnia 18 lutego 2017 r.

    Naczelny Sąd Administracyjny. Fot. M. Walczak

Akta sprawy

Powyższe dokumenty przygotowane zostały przez Alexa Puszkarewicza, który był pełnomocnikiem SPnD przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.

Rozprawa przed WSA w Szczecinie w dniu 27 października 2016 r. zarejestrowana przez red. Marka Walczaka.

 

Zaszufladkowano do kategorii Informacja publiczna, Jawność postępowania, Organizacje społeczne, Policja, Ręczne mierniki prędkości, Sądownictwo administracyjne | 4 komentarze

Policja przegrała proces o udostępnienie nagrania z wideorejestratora

Artur Mezglewski

Policja wykonując zadania w obszarze kontroli ruchu drogowego stanowi element struktur administracji publicznej. Jej działania w tym zakresie są jawne i podlegają kontroli społecznej. Każdy obywatel i każda organizacja ma prawo żądać od Policji udostępnienia informacji z przebiegu każdej kontroli drogowej – i to bez konieczności uzasadniania takiego wniosku. Także przebieg kontroli zarejestrowany przy użyciu wideorejestratora podlega udostępnieniu na ogólnych zasadach.

Policja traktuje jednak swoje nagrania niczym tajemnicę państwową. Angażuje radców prawnych, przegrywa procesy sądowe, płaci zasądzone koszty, ale udostępniać nagrań nie chce. Co ma do ukrycia Policja? Bo im bardziej ukrywa, tym bardziej chcemy wiedzieć co?…

Tydzień temu Policja przegrała swój kolejny proces i zapłaci 690 zł kosztów (z pieniędzy publicznych oczywiście). WSA w Lublinie uchylił bowiem decyzje komendantów policji z Lubelszczyzny o odmowie udostępnienia nagrań z wideorejestratora. Poniżej publikujemy pisma procesowe w sprawie i zezwalamy na wykorzystanie ich przez wszystkich, którzy poszukują oręża w walce z mafijną organizacją. 

  1. Wniosek o udostępnienie nagrania

W dniu 18 lipca 2018 r. Pan Robert skierował na adres poczty elektronicznej Komendanta Miejskiego w Białej Podlaskiej wniosek o udostępnienie informacji publicznej w postaci nagrania z prędkościomierza kontrolnego zamontowanego w nieoznakowanym radiowozie o numerze rejestracyjnym LB 63469 w czasie pełnienia służby przez st. asp. Grzegorza Przybysz i sierż. Piotra Kiryczun w dniu 22 czerwca 2018 r. od godziny 15:30 do godziny 16:00.

W dniu 31 lipca 2018 r. I Zastępca Komendanta Miejskiego Policji w Białej Podlaskiej – mł. insp. Robert Winiarek wezwał Pana Roberta do wskazania powodów,, dla których spełnienie żądania w postaci udostępnienia nagrania będzie szczególnie istotne dla interesu publicznego.

W piśmie z dnia 13 sierpnia 2018 r. Pan Robert wyjaśnił, że „Jako powód szczególnie istotny dla interesu publicznego wskazuję realizację statutowych celów „Stowarzyszenia Prawo na Drodze” z siedzibą w Lublinie, którego jestem członkiem. Do pisma załączył Statut SPnD oraz skan legitymacji członkowskiej.

2. Decyzje o odmowie udostępnienia informacji publicznej

W dniu 17 sierpnia 2018 r. Komendant Miejski w Białej Podlaskiej mł. insp. Grzegorz Pietrusik wydał decyzję o odmowie udostępnienia informacji publicznej, argumentując, iż jej udostępnienie „wiązałoby się z koniecznością podjęcia dodatkowych technicznych działań oraz zaangażowania specjalisty z Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Wojewódzkiej Policji w Lublinie”.

Oto pełny tekst decyzji: Decyzja KMP w Bialej Podlaskiej

W dniu 7 września Stowarzyszenie Prawo na Drodze skierowało do Komendanta Miejskiego w Białej Podlaskiej żądanie o dopuszczenie organizacji do udziału w sprawie na prawach strony.

Oto pełny tekst żądania: Żądanie SPnD dopuszczenia do udzialu w sprawie

VI. W dniu 24 września 2018 r. Komendant Miejski Policji wydal postanowienie o dopuszczeniu SPnD do udziału w sprawie.

Oto pełny tekst postanowienia o dopuszczeniu do udziału w postępowaniu: Postanowienie o dopuszczeniu do udziału w sprawie

tego samego dnia zostało również złożone odwołanie od decyzji Komendanta Miejskiego Policji w Białej Podlaskiej o odmowie udostępnienia informacji publicznej.

Oto pełny tekst odwołanie: odwol. Biała Podl.

Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

W dniu 17 listopada 2018 r. Stowarzyszenie Prawo na Drodze skierowało skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Komendanta Wojewódzkiego policji w Lublinie. Tekst skargi przygotował kolega Tomasz Hankus. Oto jej pełny tekst: Skarga do WSA

Wyrok WSA

W dniu 19 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie ogłosił wyrok w niniejszej sprawie (sygnatura akt II SA/Lu 956/218). Sąd uchylił obie zaskarżone decyzje: decyzję Komendanta Miejskiego Policji w Białej Podlaskiej o odmowie udostępnienia informacji publicznej oraz decyzję Komendanta Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie utrzymującą w mocy decyzję KMP. Sąd zobowiązał Policję do udostępnienia żądanej informacji oraz zasądził na od Komendanta Miejskiego Policji w Białej Podlaskiej rzecz Stowarzyszenia Prawo na Drodze 690 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Wyrok nie jest prawomocny. Komendantowi przysługuje skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zaszufladkowano do kategorii Informacja publiczna, Jawność postępowania, Policja, Stowarzyszenie Prawo na Drodze, Wideorejestratory | 2 komentarze

Policja włamała się do telefonu dziennikarza zabezpieczonego w bezpiecznej kopercie!

SKANDAL !!!

Organy tzw. „wymiaru sprawiedliwości” dokonały nieudolnej próby włamania się do telefonu oraz konta poczty elektronicznej dziennikarza Patryka Tomaszewskiego! Telefon ten został zajęty podczas bezprawnego przeszukania dokonanego w jego mieszkaniu w dniu 22 stycznia 2019 r., a następnie został  zabezpieczony w tzw. bezpiecznej kopercie – do czasu wydania przez Sąd postanowienia w przedmiocie zwolnienia z tajemnicy dziennikarskiej. 

W dniu 22 stycznia 2019 r. Lubelska Prokuratura dokonała przeszukania w domu dziennikarza Patryka Tomaszewskiego oraz zabezpieczyła jego laptop i telefon komórkowy. Zabezpieczone materiały zawierały tajemnicę dziennikarską. Celem przeszukania było ujawnienie źródła dziennikarskiego (informatora), który ujawnił materiały ukazujące patologiczne zachowania Policji.

Przeszukanie w domu dziennikarza!!! Prokuratura zatrzymała nośniki zawierające tajemnicę dziennikarską

Obrońca Patryka Tomaszewskiego złożył zażalenie do Sądu na czynności przeszukania, dlatego też, do czasu rozpatrzenia zażalenie przez Sąd, zajęte przedmioty zostały zdeponowane w tzw. bezpiecznej kopercie, do której – bez zgody Sądu – nikt nie miał prawa dostępu.

Tymczasem firma Apple poinformowała dziennikarza, że miała miejsce próba zalogowania do zabezpieczonego telefonu. Próba ta dokonana została w okolicach Lublina. Na wniosek dziennikarza Google oraz Apple ustalą dokładne położenie GPS urządzenia oraz numer IP komputera sprawcy włamania.

A oto zrzut z ekranu telefonu dziennikarza:

 

Panie Ministrze Ziobro, czekamy na rzetelne śledztwo w tej sprawie i ukaranie przestępców. No i oczywiście na zaostrzenie kar za przestępstwa funkcjonariuszy publicznych dokonane w związku z wykonywaną funkcją. Wszak jedyne, co Pan potrafi, to zaostrzać…

 

Adwokat złożył pismo procesowe w tej sprawie:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zaszufladkowano do kategorii Policja, Prokuratura | 14 komentarzy

Uciekająca stacja paliw

Zaszufladkowano do kategorii Laserowe mierniki prędkości | 7 komentarzy

Prawo dowodowe w postępowaniach administracyjnych i wykroczeniowych z zakresu ruchu drogowego

Ukazała się publikacja pt. Prawo dowodowe w  postępowaniach administracyjnych i wykroczeniowych z zakresu ruchu drogowego. Poniżej publikujemy skan okładki, spis treści oraz wprowadzenie do lektury. Książkę można zamówić pod adresem zarzad@prawonadrodze.org.pl. Szczegóły poniżej.

Spis treści

Dowodzenie w sprawach administracyjnych, karnych i wykroczeniowych z zakresu ruchu drogowego posiada swoją specyfikę. Dotyczy to zarówno czynności dowodowych, jak też źródeł i środków dowodowych. Ustalenie określonych praw stron postępowania, a także ustalenie odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia popełnione w ruchu drogowym – niewątpliwie wymaga specjalnego przygotowania. Niniejsza publikacja w tym przygotowaniu powinna pomóc.

Nie mniej specyficzna od teorii jest też pragmatyka organów prowadzących postępowania z przedmiotowego zakresu. Można powiedzieć, że na salach sądowych i w urzędniczych biurach dochodzi do zderzenia teorii z praktyką. W tym zdarzeniu zazwyczaj przegrywa teoria. Górnolotne idee i zasady procesowe doznają tak znacznego zredukowania – że człowiek czasem pyta samego siebie, czy jest jeszcze sens uprawiać naukę prawa?

Autorami niniejszej publikacji są pracownicy naukowi zatrudnieni na wydziałach prawa czterech polskich uniwersytetów: Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Uniwersytetu Opolskiego, Uniwersytetu Kardynała Stefana W yszyńskiego oraz Uniwersytetu Zielonogórskiego. Są to jednocześnie osoby, które na co dzień – jako praktycy lub społecznicy – biorą czynny udział w zderzaniach idei prawnych z urzędniczą i sędziowską prozą. Zatem wnoszą merytoryczną wiedzę.

Zakres przedmiotowy niniejszej publikacji jest na tyle szeroki, iż można ją zaliczyć do kategorii monografii. Przesłuchanie podejrzanego, czynności dowodowe Policji, utrwalanie czynności wyjaśniających, eksperyment jako dowód w sprawach o wykroczenia, postępowanie dowodowe w sprawie opłat za parkowanie w strefach płatnego parkowania, wpływ opinii biegłego na ustalenie odpowiedzialności za wykroczenie drogowe, znaczenie dowodowe prawnometrologicznych urządzeń pomiarowych, dowód z kamery samochodowej, dowody z dokumentu w postępowaniach z zakresu ruchu drogowego – taka oto tematyka znalazła się w obszarze naszych analiz. Wybór tematyki podyktowany był przede wszystkim problemami i zapotrzebowaniem wynikającym z praktyki.
Uzupełnienie naukowych analiz stanowią zamieszczone na końcu książki materiały źródłowe, zwłaszcza niepublikowane wyroki oraz wzory dokumentów mających znaczenie dowodowe w sprawach z zakresu ruchu drogowego. Będą one przede wszystkim przydatne dla praktyków zajmujących problematyką drogową – adwokatów i radców prawnych.

Artur Mezglewski
Michał Skwarzyński

Zamówienia można kierować na adres zarząd@prawonadrodze.org.pl. Cena książki: 40 zł + koszty wysyłki. Wystawiamy faktury VAT. Minimalny koszt wysyłki 4 zł (list ekonomiczny w kopercie ochronnej).

Zaszufladkowano do kategorii Postępowanie dowodowe | 4 komentarze

Przeszukanie w domu dziennikarza!!! Prokuratura zatrzymała nośniki zawierające tajemnicę dziennikarską

P I L N E  !!!

Lubelska Prokuratura dokonała w dniu dzisiejszym przeszukania w domu dziennikarza Patryka Tomaszewskiego oraz zabezpieczyła jego laptop i telefon komórkowy. Z protokołu zatrzymania wynika jednoznacznie, że zabezpieczone materiały zawierają tajemnicę dziennikarskąCelem przeszukania było ujawnienie źródła dziennikarskiego (informatora), który ujawnił materiały ukazujące patologiczne zachowania Policji.

Pada zatem jeden z ostatnich bastionów demokratycznego państwa prawa. Zapewne kolejnym krokiem prokuratury będę przeszukania w kancelariach adwokackich, radcowskich oraz zakładanie podsłuchów w konfesjonałach. Na naszych oczach Polska przeobraża się w państwo autorytarne. Prokurator Maryńczak z Lublina jest jednym z budowniczych Nowego Ustroju. Czytaj dalej

Zaszufladkowano do kategorii Uncategorized | 25 komentarzy

Dwie bliźniacze sprawy – w jednej zastosowano zasadę obiektywizmu, w drugiej tradycyjnego kolesiostwa.

Wielokrotnie na naszych łamach opisywaliśmy przypadki łamania prawa przez funkcjonariuszy policji. Niestety, prawie zawsze robiliśmy to po to, by pokazać, jak fałszywa solidarność zawodowa, czy też – najczęściej występujące w sprawach wykroczeniowych – kolesiostwo, prowadzi do wypaczenia zasady obiektywizmu i zakończenia wszczętego postępowania.

Szczególnym przejawem poczucia całkowitej bezkarności i hipokryzji w działaniu jest sposób przeprowadzania przez „drogówkę” tzw. statycznych kontroli drogowych. Radiowozy (oznakowane i nieoznakowane) ustawiane są najczęściej nie tam, gdzie potrzeba wynika z analizy BRD, ale w miejscach „łownych”, czyli tam, gdzie da się szybko wyrobić normy w poszczególnych kategoriach – czyli ilości wystawionych mandatów oraz zatrzymanych p.j. i d.r. Wiąże się to często z parkowaniem pojazdu w miejscach, gdzie postój jest zabroniony – na przystankach komunikacji, ulicach z ustawionymi znakami zakazu, na obszarach wyłączone z ruchu, skrzyżowania. Jest to dozwolone dla pojazdów uprzywilejowanych w ruchu, ale żeby nim być, trzeba włączyć „dyskotekę” – co oznaczałoby, że z misternej pułapki zapewne nic nie wyjdzie. Dlatego radiowozy przeważnie nie „migają” – bo co nam kto zrobi?

1. Wniosek SPnD do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Olsztynie o przestrzeganie prawa przez funkcjonariuszy w trakcie dokonywania przez nich kontroli statycznych.

Do Stowarzyszenia Prawo na Drodze Region Pomorsko – Mazurski napływały informacje o pojazdach policyjnych, zaparkowanych przez funkcjonariuszy dokonujących kontroli ruchu drogowego w miejscach, w których postój pojazdu był zabroniony, a mimo to nie używano niebieskich sygnałów błyskowych. Były to np. tereny przystanków komunikacji zbiorowej, skrzyżowań dróg czy miejsca, gdzie parkowanie auta jest zabronione z mocy przepisów materii ruchu drogowego. Dlatego w listopadzie 2017 r. wystąpiliśmy do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Olsztynie z wnioskiem, aby podjął on działania, których wynikiem będzie to, by policjanci stosowali się do regulacji prawnych w tym zakresie.

                                   

Z otrzymanej odpowiedzi wynikało, że KWP w Olsztynie nie zbagatelizowała naszego wniosku, bowiem I zastępca komendanta wojewódzkiego, insp. A. Sylwestrzak, pismem z 24 XI 2017 l.dz. RD-9269/2017, wydał stosowne polecenia podległym komendantom w zakresie dokonania weryfikacji punktów kontroli i zobowiązał do przypomnienia funkcjonariuszom, jakie obowiązują przepisy w zakresie sposobu dokonywania kontroli z parkowaniem pojazdu służbowego w miejscu, gdzie postój jest zabroniony.

2.  Wykroczenia policjantów dokonane w związku ze statycznymi kontrolami ruchu drogowego

W maju 2018 r. kamera jednego z kierowców zarejestrowała w krótkich odstępach dwa wykroczenia, polegające na zaparkowaniu przez funkcjonariuszy pojazdów w miejscach, gdzie postój jest zabroniony, bez wysyłania sygnałów uprzywilejowania w ruchu, a następnie dokonywaniu statycznej kontroli ruchu drogowego. Jest to oczywisty przykład specyficznej policyjnej hipokryzji, polegający na egzekwowaniu przestrzegania prawa od innych przez osobę, która sama to prawo łamie.

3. Wykroczenie 22 maja 2018 r. na DK 16 – Kozarek Wielki

W dniu 22 maja 2018 r. około godziny 14:40 na DK 16 na skrzyżowaniu z drogą gminną w m. Kozarek Wielki patrol z KPP w Mrągowie dokonywał kontroli prędkości na ograniczeniu do 70 km/h (pikietaż 189.3, koniec drogi dwujezdniowej pomiędzy Biskupcem a Sorkwitami), ale mimo postoju w obrębie skrzyżowania, gdzie jest to zabronione (art. 49 ust.1 pkt 1 PoRD), nie używał sygnałów uprzywilejowania w ruchu.

W tej sprawie wszczęto postępowanie, które zakończyło się ukaraniem sprawcy mandatem karnym. Można więc ocenić, że wobec oczywistych dowodów winy, prowadzący postępowanie dochował zasady prawdy obiektywnej, nie kierował się źle pojmowaną zasadą solidarności zawodowej, a sprawca czynu wykazał się poczuciem odpowiedzialności za popełnione wykroczenie.

4. Wykroczenie 29 maja 2017 r. na S 22 – Rucianka

W dniu 29 V 2018 r. około godziny 10 rano, na drodze ekspresowej S22 (w  pobliżu węzła Braniewo – Południe, skrzyżowanie z DK 54 i DW 506), patrol policyjny dokonywał pomiarów prędkości, a radiowóz był zaparkowany na obszarze wyłączonym z ruchu (znak poziomy P-21) – niestety, również bez używania sygnałów uprzywilejowania w ruchu. Zakaz postoju w tym miejscu wynikał z art. 49 ust. 3 PoRD oraz § 90 ust. 5 Rozporządzenia Ministrów Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r. w sprawie znaków i sygnałów drogowych (postój na obszarze znaku P-21).

W tej sprawie również wszczęto postępowanie. Ale niestety, wnioski z otrzymanego materiału dowodowego wyciągnięto zupełnie odmienne, niż w Mrągowie – otóż stwierdzono, że czyn nie zawiera znamion wykroczenia i odmówiono ukarania sprawcy. Zastosowano więc zasadę kolesiostwa i zapewnienia sobie prawa do bezkarności – ja tobie dziś, ty mi jutro.

Na powyższe postanowienie napiszemy oczywiście zażalenie do Komendanta Wojewódzkiego Policji, inspektora Tomasza Klimka. Sprawdzimy, czy jest Pan wierny swojemu stanowisku z listopada 2017 r., czy może – niestety – zaszły jakieś zmiany …

Zaszufladkowano do kategorii Czynności wyjaśniające, Policja, Postępowanie mandatowe, Stowarzyszenie Prawo na Drodze, Wniosek o ukaranie | 3 komentarze

Rzecznik Praw Obywatelskich wnosi o podjęcie uchwały w składzie 7 sędziów NSA w sprawie obligatoryjnego zatrzymania prawa jazdy na 3 miesiące

Stowarzyszenie Prawo na Drodze podejmowało wiele inicjatyw na rzecz kierujących, pozbawionych na 3 miesiące prawa jazdy za rzekome przekroczenie prędkości o więcej niż 50 km/h w terenie zabudowanym. W naszej ocenie, gdy kierowca odmawia przyjęcia mandatu – na podstawie sygnalizowanych od nas przez lat, nieprawidłowych i nielegalnych pomiarów prędkości – obligatoryjne zatrzymanie prawa jazdy jest niedopuszczalne.

Niestety, mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego, orzecznictwo do dnia dzisiejszego nie jest jednolite, nie pomogły również petycje do sędziów WSA o uwzględnienie wykładni zaprezentowanej przez TK. Dziś nawet NSA wydaje rozbieżne wyroki. Dlatego Stowarzyszenie w lipcu 2018 r. wystąpiło do Prokuratora Generalnego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich, aby wystąpili oni do NSA o podjęcie uchwały, by rozwiać wątpliwości interpretacyjne. Pod koniec lipca RPO wystąpił do NSA z wnioskiem o podjęcie uchwały abstrakcyjnej.

1. Problem prawny administracyjnego zatrzymania prawa jazdy:

W orzecznictwie sądów administracyjnych uwidaczniają się wątpliwości, czy podstawą wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy może być tylko informacja uzyskana od organu Policji, niezależnie od tego, jaki stawia się w tym przedmiocie zarzut, oraz kwestia, czy odmowa przyjęcia mandatu i rozpoznanie sprawy wykroczenia przez sąd powszechny jest zagadnieniem wstępnym, które obligowałby Starostę do zawieszenia postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy – w myśl art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Część sądów stoi bowiem na stanowisku, że organ wydający decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy nie prowadzi własnych ustaleń dotyczących faktu rażącego przekroczenia prędkości, jest to bowiem domena postępowania wykroczeniowego. W szczególności nie mamy tu do czynienia z ustalaniem winy, gdyż takie ustalenia wymagają w niektórych przypadkach długotrwałego postępowania dowodowego. Z woli ustawodawcy organ opiera swoje rozstrzygnięcie na przekazanej mu informacji, która ma charakter dokumentu urzędowego (art. 76 § 1 k.p.a.), stanowiącego dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zatrzymanie prawa jazdy ma bowiem w tym przypadku charakter prewencyjny, mający służyć zapobieganiu dalszym naruszeniom we wskazanym okresie. (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2190/16; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 209/18; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 900/17; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Gl 1098/17; wyrok WSA w Krakowie z dnia 1 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 1352/17). Ponadto sądy w takich sprawach uznają, że gdyby ustawodawca chciał uzależnić możliwość zatrzymania prawa jazdy od wyników innego postępowania lub wyroku sądu, to wprost wskazałby na ten fakt. Nie można zatem przyjąć, że zakończenie postępowania w sprawie o wykroczenie stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Inna część składów orzekających uznaje, że w takim przypadku, kiedy strona wyraźnie przeczy przekroczeniu dozwolonej prędkości i odmawia przyjęcia mandatu karnego, rozstrzygnięcie na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy o kierujących pojazdami nie może opierać się wyłącznie na przekazanej przez Policję notatce o przekroczeniu prędkości o więcej niż 50km/h w obszarze zabudowanym, jednocześnie wskazują, że postępowanie przed sądem powszechnym, prowadzone w związku z odmową przyjęcia mandatu, jest zagadnieniem wstępnym (wyroki NSA z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2809/17; WSA we Wrocławiu z dnia 15 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 32/18; WSA w Gliwicach z dnia 24 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Gl 806/17; WSA we Wrocławiu z dnia 19 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 324/17; WSA w Bydgoszczy z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Bd 1439/16; WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 23 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Go 1025/16; WSA w Opolu z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Op 400/16; Wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 812/16)

2. Wnioski Stowarzyszenia do PG oraz RPO:

Stowarzyszenie Prawo na Drodze wystąpiło z wnioskiem zarówno do Prokuratora Generalnego, jak i Rzecznika Praw Obywatelskich aby wystąpili oni do NSA o podjęcie uchwały abstrakcyjnej, która rozwiałaby rozbieżności interpretacyjne. Chcemy, aby NSA odpowiedział na 2 pytania, tj. czy:

  • art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami i art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. – o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz innych ustaw i art. 7, art. 75 § 1, 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 k.p.a.dopuszcza w razie uzasadnionych wątpliwości, które strona przynajmniej uprawdopodobni co do poprawności pomiaru, weryfikacji przez organ administracyjny w postępowaniu administracyjnym na okoliczność poprawności pomiaru oraz prawdziwości informacji uzyskanej z Policji?
  • czy art. 102 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami i art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. – o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz innych ustaw i art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. – o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz innych ustaw i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. dopuszcza, w przypadku niemożności dokonania weryfikacji prawidłowości dokonania pomiaru prędkości przez organ administracyjny w postępowaniu administracyjnym, zawieszenia postępowania w sytuacji zagadnienia wstępnego przed sądem powszechnym w zw. z odmową przyjęcia mandatu karnego?

Motywem do wystąpienia z takim wnioskami przez Stowarzyszenie było precedensowe orzeczenie NSA z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2809/17, w którym Sąd dokonał prokonstytucyjnej wykładni ww. przepisów, wprost odwołując się do prawa do sądu, z którego wynika również prawo do rzetelnej procedury sądowej (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). NSA wskazał, że jednostronna, gramatyczna wykładnia powyższych przepisów, prowadzi do ograniczenia tego prawa, a ponadto:

kierujący pojazdem musi mieć możliwość weryfikacji informacji przedstawionej przez Policję. Jeśli weryfikacji tej nie może dokonać bezpośrednio organ ani sąd administracyjny (jak w tym przypadku), a kompetentny jest do tego sąd powszechny (w sprawie dotyczącej wykroczenia), to organ administracji powinien zawiesić postępowanie administracyjne w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, w oparciu o art. 97 ust. 1 pkt 4 k.p.a., do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez sąd powszechny.”

Przełomowy wyrok NSA w sprawie o zatrzymanie prawa jazdy na trzy miesiące!

Wniosek SPnD do Prokuratora Generalnego | Wniosek SPnD do Rzecznika Praw Obywatelskich

3. Prokuratura Krajowa przeciwko kierującym:

Pod koniec października 2018 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w Krakowie del. do Prokuratury Krajowej – Manuela Chmielewska odmówiła wystąpienia z wnioskiem do NSA wskazując, że w orzecznictwie nie ma rozbieżności, a różne orzeczenia są „incydentalne”, cokolwiek miało to oznaczać. Natomiast w odniesieniu się do precedensowego orzeczenia NSA wskazano, że jest całkowicie odosobnione w porównaniu do orzeczeń dominujących.

Ministerstwo Sprawiedliwości w swoich wystąpieniach publicznych czy na konferencjach prasowych, niejednokrotnie podpierało się głęboko interesem obywateli i teoretycznej obronie tego interesu, ale jak pokazuje nie tylko ta sprawa, są to puste, niemające odzwierciedlenia w faktach wypowiedzi.

Przykładowo absurdem jest wypowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Marcina Warchoła, zamieszczona w Gazecie Prawnej w artykule „Przekroczenie o 50 km/h prędkości w obszarze zabudowanym. NSA wydaje rozbieżne wyroki”, w której to stwierdził, że:

„Nie ma też potrzeby zawieszania postępowań. W przeciwnym razie liczba spraw kierowanych do sądów znacznie by wzrosła, bo kierowcy próbowaliby jak najdłużej odwlec moment utraty dokumentu. To prowadziłoby do zatorów w sądach, podczas gdy trzeba raczej ograniczać ich kognicję, zamiast zarzucać je rozstrzyganiem stosunkowo błahych spraw

Takie stwierdzenia wypowiada absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, a także były asystent Rzecznika Praw Obywatelskich. Uzasadnia pozbawienie prawa do sądu i zatrzymania praw jazdy niewinnych kierowców problemem dużej ilości spraw w sądach. To nic, że kierowca uniewinniony przez sąd karny nic później nie może zrobić, gdyż sankcja zatrzymania prawa jazdy została już wykonana. Ciekawy sposób na reformę wymiaru sprawiedliwości.

4. Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich do NSA:

Miesiąc po tym, jak PG odmówił wystąpienia, takie wystąpienie skierował RPO. Podzielił w całości nasze zarzuty i sformułował podobne pytania, tj. czy podstawą zatrzymania prawa jazdy może być wyłącznie informacja o ujawnieniu czynu polegającego na kierowaniu pojazdem z prędkością przekraczającą dopuszczalną o więcej niż 50 km/h w terenie zabudowanym oraz czy prawomocne rozstrzygnięcie w przedmiocie odpowiedzialności wykroczeniowej stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Co ciekawe, RPO powołał się na drugie orzeczenie NSA, które podziela nasz pogląd – mianowicie wyrok z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2452/17, w którym podkreślono – jak wskazuje RPO – że nie może być automatyzmu i obligatoryjności rozstrzygania o zatrzymaniu prawa jazdy w sytuacji braku jednoznacznego ustalenia, czy dozwolona prędkość została przekroczona o więcej niż 50 km/h. W kwestii ustalenia, czy skarżący przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h, podmiotem właściwym jest sąd powszechny, a postępowanie przed niem spełnia przesłanki zagadnienia wstępnego (bo sąd ten ustala, czy kierowca przekroczył prędkość o 50 km/h  w terenie zabudowanym). Powyższe rozstrzyga więc niewątpliwie o kwestii kluczowej z punktu widzenia przedmiotu postępowania przed Starostą.

Tym samym, stanowisko zaprezentowane przez Prokuraturę Krajową (Prokuratora Generalnego), jakoby linia prezentowana przez nasze Stowarzyszenie jest incydentalna i odosobniona, jest błędne.

5. Zawieszenie postępowania, a wznowienie postępowania:

Stowarzyszenie w swoich wnioskach zwróciło uwagę na pewne absurdy w orzecznictwie sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego. Co ciekawe, sądy jakby zauważały tylko te części uzasadnienia wyroku TK z dnia 11 października 2016 r., sygn. akt K 24/15, które mogą przytaczać w celu odrzucenia wniosku poszkodowanego kierowcy o zawieszenie postępowania, a mianowicie następujący fragment uzasadnienia tego wyroku:

„w razie uprzedniego zakończenia postępowania administracyjnego ostateczną decyzją o zatrzymaniu prawa jazdy, będzie uprawniało stronę do wznowienia tego postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa, bowiem ustalenie, że pomiar prędkości został błędnie dokonany jest nową okolicznością faktyczną istotną dla tej sprawy. W ramach tej nadzwyczajnej procedury wznowieniowej możliwe byłoby zatem uchylenie wspomnianej decyzji, ewentualnie uzyskanie przez stronę stosownego odszkodowania.”

Niektóre sądy jednak uznają, że gdyby ustawodawca chciał uzależnić możliwość zatrzymania prawa jazdy od wyników innego postępowania lub wyroku sądu, to wprost wskazałby na ten fakt. Nie można zatem przyjąć, że zakończenie postępowania w sprawie o wykroczenie, stanowi zagadnienie wstępne w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. W sytuacji, gdy obwiniony kierowca zostanie uniewinniony od zarzucanego mu czynu, przysługuje mu bowiem na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. środek prawny w postaci wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego. Ustalenie, że pomiar prędkości został błędnie dokonany, jest niewątpliwie nową okolicznością faktyczną, o której mowa w powyższym przepisie (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Po 745/17; WSA w Gliwicach z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Gl 1138/16).

Ustawodawca w żadnym przepisie prawa materialnego nie wskazał na obowiązek zawieszenie postępowania, gdyż w takiej sytuacji zbędna byłaby dyspozycja z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Druga sprawa, że sądy same sobie przeczą, iż postępowanie przed sądem powszechnym w przedmiocie wykroczenia nie jest zagadnieniem wstępnym i nie wpływa na wydanie decyzji w postępowaniu administracyjnym, a z drugiej strony dowodzą, iż prawomocnie zakończone postępowanie karno-wykroczeniowe jest podstawą do wznowienia postępowania i uchylenia decyzji. Kwestię tę podzielił również RPO w swoim wystąpieniu do NSA (wniosek RPO str. 13).

6. Co to jest i co może zmienić uchwała abstrakcyjna NSA:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, NSA podejmuje uchwały, mające na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Uchwała taka ma to do siebie, że wykładnia w niej zastosowana wiąże sądy administracyjne przy rozpoznawania innych, podobnych spraw. Czyli sąd administracyjny musi zinterpretować dany przepis tak, jak postanowił w uchwale skład 7 sędziów NSA. Jedyny wyjątek zachodzi wtedy, gdy dany skład sądu administracyjnego nie podziela wykładni zawartej w uchwale i musi przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi NSA (art. 269 p.p.s.a.).

Co do organów administracji publicznej to należy stwierdzić, że formalnie nie są one związane wykładnią zawartą w uchwałach NSA. Jednakże de facto moc prawna uchwał NSA pośrednio wiąże organy administracji publicznej w konkretnej sprawie sądowo-administracyjnej, ponieważ organ powinien uwzględnić, iżj takie będzie stanowisko sądu administracyjnego w danej kwestii prawne.

Teraz pozostaje mieć nadzieję, że NSA podzieli stanowisko RPO i podejmie uchwałę, która wreszcie skończy z obligatoryjnym zatrzymaniem prawa jazdy – a przynajmniej, jeśli sprawa trafi do sądu, decyzja taka zostanie uchylona. W przeciwnym wypadku pozostanie nam skarga do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu.

Zaszufladkowano do kategorii Administracyjne zatrzymanie prawa jazdy, Policja, Prawo jazdy, Rzecznik Praw Obywatelskich, Sądownictwo administracyjne, Starostwo powiatowe, Trybunał Konstytucyjny, Uprawnienia do kierowania pojazdami, Zatrzymanie prawa jazdy | 11 komentarzy